Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Hesaplama
Serbest meslek makbuzunuzu brüt tutardan, müşteriden tahsil edeceğiniz net tutardan ya da cebinize kalmasını istediğiniz net gelirden yola çıkarak anında hesaplayın. 2026 yasal stopaj (%20) ve KDV oranlarıyla uyumludur.
Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama (Hızlı Özet)
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir?
Serbest Meslek Makbuzu (SMM), ticari bir işletmesi (şirketi) olmayan ancak bağımsız olarak kendi mesleki bilgisini, emeğini ve sermayesini kullanarak hizmet veren kişilerin (Avukat, Doktor, Mimar, Danışman, Serbest Muhasebeci vb.) verdikleri hizmet karşılığında tahsil ettikleri ücret için düzenlemek zorunda oldukları resmi belgedir.
Makbuz üzerinde iki temel vergi hesaplanır: Gelir Vergisi Stopajı (%20) ve KDV (Genellikle %20 veya %10).
- Brütten Nete Formülü:
1. Stopaj Tutarı = Brüt Tutar × %20
2. KDV Tutarı = Brüt Tutar × %20 (KDV Oranı)
3. Müşteriden Tahsil Edilecek Tutar (Net) = Brüt Tutar - Stopaj + KDV
4. Sizin Gerçek Kazancınız = Brüt Tutar - Stopaj (Çünkü KDV devlete ödenir).
Stopaj (%20) Nedir ve Kim Öder?
Stopaj (kaynağında kesinti), vergi dairesinin vergiyi henüz kazanç sahibinin cebine girmeden güvence altına almasıdır.
Eğer hizmet verdiğiniz karşı taraf bir vergi mükellefi ise (Bir şirket ise), makbuzdaki %20'lik Gelir Vergisi Stopajını sizin adınıza müşteri (şirket) devlete öder (Yani bu para size hiç verilmez, kaynaktan kesilir). Eğer hizmeti nihai tüketiciye (vergi mükellefi olmayan normal bir vatandaşa) veriyorsanız, makbuzda stopaj hesaplanmaz, o vergiyi yıl sonunda siz kendiniz gelir vergisi beyannamesi ile devlete ödersiniz. (Aracımızdaki "Stopaj Var/Yok" seçeneği bu ayrımı yönetir).
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Müşteri ile anlaşırken Net Tutar üzerinden mi Brüt üzerinden mi anlaşmalıyım?Ticari anlaşmazlıkları önlemek için mutlaka "KDV dahil, Stopaj dahil Brüt Tutar" veya "KDV ve Stopaj hariç Net Tutar" olarak açıkça belirtmelisiniz. En sağlıklısı şirketlerle çalışırken "Net (Cebime girecek) Tutar" üzerinden anlaşıp, hesaplayıcımızdaki "Netten Brüte" seçeneğini kullanmaktır.
- KDV oranı her meslekte %20 midir?Genel oranda evet (Avukatlık, danışmanlık, mimarlık %20). Ancak bazı sağlık hizmetlerinde (Örn: Tıp doktorları) KDV oranı %10'dur. Hizmet verdiğiniz sektöre göre mali müşavirinizden güncel KDV oranınızı mutlaka teyit ediniz.
- Fatura ile SMM arasındaki fark nedir?Tacirler (Bir mal alıp satan ticari işletmeler) Fatura düzenler. Serbest meslek erbabı (Bedenen değil zihni ve mesleki bilgisiyle hizmet sunanlar) ise Serbest Meslek Makbuzu düzenler. Temel maliyet farkı SMM'de "Stopaj" olmasıdır.
SMM Formülleri ve Hesaplama Mantığı
Serbest Meslek Makbuzu hesaplanırken Brüt Tutar üzerinden kesintiler eklenir ve çıkarılır. Müşteriden tahsil edilecek tutar ile cebinize kalacak olan net gelir aynı şey değildir; çünkü KDV müşteriden alınıp devlete ödenen bir vergiyken, stopaj da sizin adınıza müşterinin devlete ödediği peşin gelir vergisidir.
Hesaplama Formülleri
Serbest çalışanların (freelancer) ve bağımsız meslek mensuplarının finansal planlama yaparken bu vergi kırılımlarını doğru bilmesi, fiyat teklifi verirken zarar etmelerini engeller.
Örnek SMM Hesaplaması (Brüt 10.000 TL üzerinden)
| Hesaplama Kalemi | Tutar (TL) | Açıklama |
|---|---|---|
| Brüt Ücret | 10.000 TL | Toplam matrah |
| Stopaj Kesintisi (%20) | -2.000 TL | Müşterinin sizin adınıza devlete ödeyeceği peşin vergi |
| KDV Tutarı (%20) | +2.000 TL | Sizin tahsil edip devlete ödeyeceğiniz vergi |
| Tahsil Edilecek Tutar | 10.000 TL | Müşteriden fiilen alınacak toplam (Brüt - Stopaj + KDV) |
| Net Ele Geçen (Kazanç) | 8.000 TL | Cebinize kalacak gerçek kazancınız (Brüt - Stopaj) |
Serbest Meslek Makbuzunda Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış: Nihai tüketiciye (şahısa) kesilen makbuzda stopaj hesaplamak.Doğru: Şirket veya vergi mükellefi olmayan şahıslara kesilen makbuzlarda sadece KDV olur, stopaj (%0) hesaplanmaz.
- Yanlış: Müşteriden alınan toplam paranın (Tahsil Edilen) net kazanç olduğunu düşünmek.Doğru: Müşterinin size ödediği tutarın içinde KDV de vardır ve KDV sizin paranız değildir, bir sonraki ay beyanname ile devlete ödenmelidir.
Resmi Kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı - Serbest Meslek Kazançları Rehberi
- 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu 94. Madde (Stopaj Oranları)
- 3065 Sayılı KDV Kanunu
Editoryal Bilgiler
Yasal Uyarı: Bu hesaplama yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Nihai ve kesin sonuçlar için ilgili resmi kurumların verileri ve uzman görüşleri esas alınmalıdır. Yapılan işlemlerde doğabilecek hatalardan Türkiye Hesaplama Merkezi sorumlu tutulamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) nedir?
Serbest Meslek Makbuzu (SMM), serbest meslek erbabının (avukat, doktor, mali müşavir, mühendis, serbest yazılımcı vb.) mesleki faaliyetlerine ilişkin olarak tahsil ettiği ücretler için düzenlediği ve fatura yerine geçen yasal bir belgedir.
SMM kesintileri nelerdir ve oranları kaçtır?
SMM düzenlenirken iki ana kesinti/vergi kalemi bulunur: Gelir Vergisi Stopajı (%20 yasal oran) ve Katma Değer Vergisi (KDV - genel olarak %20, bazı meslek kollarında %10). Stopaj brüt tutardan düşülürken, KDV brüt tutara eklenir.
SMM'de stopajı kim öder?
Makbuz üzerinde kesilen stopaj tutarı, hizmeti alan vergi mükellefi müşteri tarafından muhtasar beyanname ile devlete ödenir. Yani stopajı sizin adınıza müşteriniz vergi dairesine yatırır. Bu tutar sizin yıllık gelir verginizden mahsup edilir.
Şahıslara (Vergi mükellefi olmayanlara) SMM düzenlenirken stopaj kesilir mi?
Vergi mükellefi olmayan şahıslara (nihai tüketicilere) düzenlenen serbest meslek makbuzlarında stopaj kesintisi yapılmaz. Çünkü nihai tüketicilerin muhtasar beyanname verme yükümlülüğü yoktur. Dolayısıyla sadece KDV eklenerek makbuz kesilir.
E-SMM nedir ve zorunlu mudur?
E-SMM, serbest meslek makbuzunun elektronik ortamda düzenlenmesi, saklanması ve iletilmesini sağlayan dijital versiyonudur. Türkiye'de serbest meslek faaliyeti yürüten tüm mükelleflerin e-SMM sistemine geçmesi yasal olarak zorunludur.
SMM KDV tevkifatı nedir?
Belirli kamu kurumları veya bazı kurumsal firmalarla iş yapıldığında, KDV tutarının bir kısmının alıcı tarafından doğrudan devlete ödenmesi işlemidir. Danışmanlık ve denetim gibi bazı serbest meslek hizmetlerinde 9/10 oranında KDV tevkifatı uygulanmaktadır.